Geuronderzoek nachtbloeiende orchidee

Afgelopen week bloeide de Bulbophyllum nocturnum in de Hortus botanicus Leiden opnieuw. De bloem wordt op alcohol bewaard, maar er wordt ook onderzoek gedaan naar de geurstoffen die de bloem verspreidt. Op de foto wordt de orchidee een aantal seconden in speciale olie gedoopt om de geurstoffen vast te leggen; daarna wordt de bloem zelf op alcohol bewaard. Vermoedelijk gaat het om een champignon-achtige geur.

De nachtbloeiende soort, Bulbophyllum nocturnum, is afkomstig van een eiland nabij Papua New Guinea. Het is voor zover bekend het eerste voorbeeld van een orchidee met bloemen die pas in het donker opengaan en in de ochtend weer sluiten. De bloemen bloeien maar één nacht.

Acht kilo droog aan de lijn

Ed de Vogel is nog altijd aan het verzamelen in Nieuw-Guinea. Een paar citaten uit het verslag dat hij recent stuurde.

‘Omdat ik een aantal collecties kwijtgeraakt ben tijdens de eerste tocht, te lang ingepakt wegens het twee dagen te laat verschijnen van het vliegtuig vorig jaar, toch weer de eerste steile ridge op. Het leek een behoorlijk andere soortsamenstelling deze keer. Stef vond haar eerste Corybas, in aantallen, die had ik daar de eerste tocht helemaal niet gezien. Het is een steile graat die aan een kant bijna vertikaal afdaalt naar een riviertje 50 tot 100 meter beneden, met op sommige plekken wat bomen die op de rand staan, op andere plekken staat er alleen gras. Het pad, 30 cm breed, loopt hier en daar 10 tot 20 cm van de rand. Op een plek was over zo’n 20 meter een aardverschuiving geweest, daar liep het pad 0 cm van de afgrond. De bodem blijkt uit losse aarde met stenen te bestaan, niet erg geruststellend. De andere kant van de ridge is ook heel steil maar daar staat tenminste bos.  Behoorlijk rijk aan soorten, gedeeltelijk nog niet verzameld, een aantal soorten laten staan die we zeker in Leiden hebben. Op die ridge heb ik twee dagen met succes verzameld.’

‘De derde dag een andere helling opgegaan, maar daar had men vroeger tuinen gemaakt, het was secondair bos zonder orchideeen. Omdat ik nog flink wat administratie en nummeren te doen had deze helling maar opgegeven, nog even wat verzameld in de buurt van het kamp, en verder aan de administratie.’

‘De laatste dag zijn we met z’n allen in het kamp gebleven om de collecties af te werken, wat aan het eind van de dag gelukt was. Bij natellen blijk ik 176 collecties te hebben, dat is een gemiddelde van 41 per dag, dat is best goed te noemen. Daar zijn 70 soorten Bulbophyllum bij, 45 Dendrobium, en 13 soorten Glomera. En dat alles in 2-voud, een set voor Lae en een voor Leiden. De Leidse bos bleek bij nawegen 8 kg droog aan de lijn te zijn.’

Ongerust over meerval Joop

De kasmensen zijn een beetje ongerust over meerval Joop: hij heeft witte vlekken. Een beschadiging of een ziekte – het is niet goed te zien. Joop woont in de Victoriakas van de Hortus botanicus Leiden; al 27 tot 30 jaar, daar zijn de meningen over verdeeld. De foto stamt uit 2008, toen kasmedewerker Theo Teske de vis van zo’n 85 centimeter lang even in handen had omdat het basin van de Victoria-waterlelie schoongemaakt werd. Op Twitter woedt een discussie over wat Joop zou kunnen mankeren maar aangezien er geen foto’s van de vlekken zijn blijft het gissen.

 

L.C. Leiden Lakenstad werft voor kassen

Lionsclub Leiden Lakenstad verkoos de renovatie van de tropische kassen als een van de projecten die in aanmerking komen voor steun in 2012. De club organiseert in de loop van het jaar verschillende activiteiten waarme fondsen voor onder andere de renovatie van de kassen bijeengebracht worden. Daar zijn we natuurlijk erg blij mee!

8 januari 2012: De allereerste….. over oeroude planten

Op de foto laat kaschef Rogier van Vugt aan onderzoeker Isabel van Waveren zien waar de oudste planten in de tropische kassen te vinden zijn.  Sommige planten in de Hortus zijn al honderden jaren oud; andere planten zijn uit families die uit oeroude tijden stammen. Bijvoorbeeld de Cycas (Cycadaceae) zien er nog precies zo uit als hun voorouders miljoenen jaren geleden. Dr.  Isabel van Waveren werkt als onderzoeker paleobotanie bij NCB Naturalis in Leiden. Zij loopt morgen om 12.00 uur met u door de kassen, wintertuin en door de tuin om de oudste planten aan te wijzen en erover te vertellen. Kom een frisse neus halen in de Hortus!

www.hortusleiden.nl

Maandelijks radiopraatje Rogier

UnityTV laat elke maand kaschef Rogier van Vugt aan het woord. In december vertelde Rogier over een tweede nachtbloeiende orchidee – recent werd de eerste ontdekt. Ook had hij het zeer toepasselijk over de Ster van Bethlehem orchidee. U kunt zijn verhaal terugluisteren, klik hier. Erg leuk! UnityTV is te vinden op kanaal 40 van Ziggo Digitaal.

Ed de Vogel in Papua Nieuw-Guinea

De kranten staan vol over de fantastische Serious Request-actie – onder meer over de Glazen Kluis, de discussie die NU gevoerd wordt in de wintertuin van de Hortus. Dat er in Papua Nieuw-Guinea veel onrust is bereikt de krantenkolommen niet. Gelukkig zijn Ed de Vogel en zijn collega’s niet in de problemen gekomen Ze maken zich op voor een veldtocht. Eline Hoogendijk, Eds collega die in Leiden het fort bewaakt, schrijft:

‘Ed is vanuit Lae vertrokken naar Ukarumpa, vanwaaruit de tweede tocht gaat beginnen.  Hij zal zich voegen bij zijn collega’s Stephanie en Nathalie. Ed heeft besloten om 15 januari mee te gaan naar mount Strong, een berg van 3000 meter hoog, waar hij op ongeveer 1500 meter wil bivakkeren. De dames zullen de berg verder beklimmen. Stephanie is nu in Kainandu, waar Nathalie woont.De eerste tocht in de bergen was moeilijk verlopen en zwaar geweest. Stephanie heeft een behoorlijk aantal orchideeën kunnen verzamelen en mij de eerste foto’s gestuurd. Heel waarschijnlijk zullen hierbij weer nieuwe soorten zitten. Volgens Ed zijn deze planten in uitstekende conditie in het ‘screenhouse’ van Nathalie ondergebracht op dit moment.De komende trip gaat naar Hoboc. Ik ga er vanuit dat ik voor ze echt vertrekken nog wel een berichtje krijg maar vanuit Hoboc zal communicatie wel onmogelijk zijn. Ik hoop dat we deze planten over een aantal weken in de Hortus kunnen begroeten.’

Uit de mails van Ed:

‘Stef is uiterst tevreden met haar 7 soorten Corybas, ze heeft er al 5 in bloei gezien en verzameld op alcohol, de planten die ze levend heeft meegenomen doen het geweldig. 2 of misschien zelfs 3 nieuwe soorten. Ze heeft een heftige ontregeling van haar spijsvertering, vannacht heeft ze op haar matje op de gang bij de wc van Nathalie geslapen omdat ze daar toch elke 10 minuten heen moest. Overgeven en diarrhee, het gaat nu iets beter. Nathalie heeft het ook een beetje maar niety heftig. De vlooien die Stef vanuit een hutje waarin ook honden sliepen op 2500 m in Minj meebracht zijn grondig om zeep gebracht met een krachtige antiinsectenbom. Stef en Nath zitten onder de beten, Foreting heeft er een paar.

Vanmiddag voorraaden ingeslagen voor de 13 dagen in Hoboc. Donderdag 5 uur op de airstrip, 6 uur vliegen. In Ukarumpa komt de mist al snel na 6 uur binnen, dan moet je weg zijn, omdat in Hoboc al snel na 10 uur de bewolking op komt zetten.’

Zondagwandeling

Afgelopen zondag hield kaschef Rogier van Vugt voor ongeveer 20 belangstellenden een rondleiding over Hortus en wetenschap. De deelnemers namen onder meer een kijkje achter de schermen in de tropische kassen, kregen de nachtbloeiende orchidee te zien, en kregen te horen wat er zoal aan wetenschappelijk werk in de Hortus wordt gedaan.

De eerstvolgende zondagwandeling is op zondag 8 februari. Dan leidt Dr. Isabel van Waveren belangstellenden rond onder de titel ‘De allereerste… over oeroude planten’. Start 12.00 uur, deelname 1,50 euro plus entree. Zie www.hortusleiden.nl.

Kranteknipsel opent deuren voor Ed de Vogel

Ed de Vogel is op expeditie in Papoea-Nieuw-Guinea en stuurt bij gelegenheid berichten over zijn avonturen aan zijn collega’s in Leiden. Hier een bloemlezing van het laatste nieuws.

‘Alotau. Aankomst op het vliegveld. Eerst lunch, inkopen en even melden bij de provincie dat ik orchideeën kom verzamelen, ik had daar in 2003 een brief over ontvangen dat ik me moest melden als dat gebeurde. Iedereen wist daar nog van, maar degene die die brief had geschreven was allang met pensioen. Uiteindelijk de Administrateur zelf gesproken. Ik heb nu een pagina van een krant op zak met aan de voorkant een uitvergrote foto van Bulbophyllum nocturnum, en op de achterkant een groot artikel over die plant. Iedereen wist ervan, dit vergemakkelijkte het gesprek enorm.’ (Zie foto, gemaakt door André Schuiteman).

‘2 december. Met 3 man de heuvels en het bos in. Alles hier is twintig jaar geleden gelogd, nu dus secundair. Het viel eigenlijk nog wel mee wat er groeide, een 15-tal soorten orch, waaronder een interessante lokale Vanilla, een Robiquetia achtige en nog wat aardig spul. Half 5 terug in de mill, krijg een seintje dat er een grote landingsboot van RH vanavond om 6 uur vertrekt. Gehaast gepakt, orchideeen achtergelaten, half 6 aan boord.’

‘Na de lunch het bos in met de manager en een helper, naar een stuk bos dat een maand daarvoor was gelogd. Brede moddercorridoren door wat eens een fraai bos was. Maar waar waren de orchideeën? Sappelen om een omgehakte boom te vinden waar wat opzat. Toch lukte dat uiteindelijk wel, maar het was scharrig. Taaie Dendrobiums, Acriopsis, geen Bulbophyllum.’

‘4 dec. Deze dag was bijzonder, niet vanwege de orchideeen, maar omdat we 3 keer de weg versperd zagen. Eerst vanwege het omzagen van een aantal bomen die daardoor de weg blokkeerden, de stammetjes dienden om een stuk weg te verstevigen. Ten tweede een bulldozer die de weg versperde, en die niet meer aan de praat te krijgen was. En ten derde een gestrande truck.’

’6 dec. Bericht dat ik snel moet pakken, ga een dag eerder terug! Goed dat mijn planten afgewerkt zijn, ik hoefde ze nu alleen maar in plastic zakken te schuiven. Heb 9 niet-orchideeen (5 Hoya, 3 Lycopodium. 1 Phymathodes) en 33 orchideeen: Monopodiaal 11, Dendrobium 11, Bulbophyllum 9, Agrostophyllum 2, sommige collecties zijn waarschijnlijk dezelfde soort.’

Ed de Vogel op expeditie in Papoea-Nieuw-Guinea

In alle publiciteit rond de nachtbloeiende orchidee is bioloog Ed de Vogel niet aan het woord geweest. Dat komt omdat hij momenteel op expeditie is in Papoea-Nieuw-Guinea. Zaterdag 3 december stuurde Ed, via collega Eline, een kort bericht over de eerste vondsten: zijn collega’s en hij onderzoeken een 20 jaar oud secondair bos dat gekapt gaat worden. De biologen mogen er voor het kappen orchideeën in verzamelen. Ed verzamelde zo’n 15 soorten afgelopen zaterdag, PhD-student Stephanie vond haar eerste Corybas (een kleine orchidee) en de Zweedse biologe Nathalie vond een Hoya-soort.

Dat zo’n expeditie wel wat minder comfortabel is dan een tuinreisje met Garden Tours blijkt wel uit onderstaande passage van Eds uitgebreide Engelse verslag, een incident dat plaatsvond zes dagen nadat Ed in Papoea-Nieuw-Guinea was aangekomen:

—This morning we again chartered a taxi, dropped our bags at the Summer Institute of Languages, and headed off to Forest Research Institute. Stef is now happily working on the specimens of Corybas in the herbarium. On the way there a guy came running to the car waving a pistol at us, shocking Steph. The driver buried us under a pile of “Sorry Sorry Sorry” and said that the pistol was a toy one. I remarked that even if it was a real one this guy would not have had money to buy a cartridge which the driver confirmed, his money would rather have gone to drinks and betel nut. Well, we know now that we are back in Lae. It is supposedly safer than earlier, there was riots a few weeks ago (we heard that even in Bogor when we were in Indonesia), but Nathalie sms-ed me that so much police was poured into Lae that it is now for the time being more safe than ever.—

Als er nieuws van Ed en zijn collega’s horen we dat via Eline Hoogendijk, die aan orchideeën werkt en de kamer deelt met Ed in de tropische kassen van de Hortus botanicus.